Netbeheerders maken misbruik van hun positie middels wachtlijsten

Ede / Utrecht, 2 maart 2026 — Energiecoöperaties willen dat er een einde komt aan de forse bedragen die zij moeten betalen om op de wachtlijst van netbeheerders te komen voor aansluiting op het stroomnet.

Deze aanbetalingen bieden geen enkele zekerheid over wanneer – en óf – zij daadwerkelijk toegang krijgen. In twee zaken die koepelorganisatie Energie Samen namens haar leden heeft aangespannen, oordeelde de Autoriteit Consument en Markt (ACM) dat het vragen van zulke bedragen is toegestaan. Energie Samen is namens haar leden in hoger beroep gegaan bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb).

Het hoger beroep richt zich onder meer op de zaak van ValleiEnergie, waarin de ACM vaststelde dat een aanbetaling voor plaatsing op de wachtlijst gerechtvaardigd zou zijn. Een vergelijkbare uitspraak in de zaak rond energiecoöperatie Endona wordt eveneens aangevochten. Volgens de ACM is een aanbetaling “niet onredelijk”, maar het Burgerlijk Wetboek schrijft voor dat bij vooruitbetalingen sprake moet zijn van een redelijke levertermijn. Die ontbreekt volledig bij de huidige wachtrijsystematiek.

Door de aanbetalingen worden lokale coöperaties geconfronteerd met hoge financiële risico’s, terwijl zij vaak slechts één project realiseren en afhankelijk zijn van de inzet van hun achterban. Siward Zomer, voorzitter van Energie Samen: “Het is onbegrijpelijk dat lokale energie-initiatieven miljoenen moeten betalen voor een plek op een uitzichtloze wachtlijst. Dit remt innovatie, tast het vertrouwen van leden aan, en dwingt projecten soms tot stilstand, terwijl netbeheerders intussen grote voorschotten innen zonder concrete tegenprestatie. Wij hebben daarom alle vertrouwen in het hoger beroep.”

Projecten zoals de Zonnewal in Ede en de Zonneweide IJsbaan in Baarn liggen stil door het gebrek aan transportcapaciteit en de aanbetalingsplicht. Hoewel de ACM in 2025 oordeelde dat BijZonder Baarn ten onrechte transportcapaciteit was geweigerd, heeft de betreffende netbeheerder nog steeds geen aansluiting gerealiseerd. Sommige coöperaties kunnen zich zelfs de wachtrij niet veroorloven en vallen buiten de boot. Hierdoor blijven lokale oplossingen om opwek en verbruik beter op elkaar af te stemmen onbenut.

De huidige lijn van de ACM maakt het voor lokale, non-profit energie-initiatieven moeilijker om een rol te spelen in het terugdringen van netcongestie. Zomer: “Energiegemeenschappen en energiehubs kunnen juist bijdragen aan een efficiënter gebruik van het net. De combinatie van huishoudens die vooral ’s avonds stroom gebruiken en bedrijven die vooral overdag verbruiken, zorgt voor betere benutting van lokale opwek. Deze collectieven zijn onderdeel van de oplossing – niet van het probleem.”