Een verleden dat zich niet laat wegpoetsen: Pieter de Nooij verweeft Edese oorlogsgeschiedenis met een familiegeheim in historische roman Ontspiegeld

Een familiegeheim kan een leven lang verborgen blijven. Tot iemand de spiegel opnieuw voorhoudt.

In de historische roman 'Ontspiegeld' van de in Ede geboren schrijver Pieter de Nooij wordt de negentiger Herman Beekhuizen gedwongen terug te kijken op cruciale momenten uit zijn leven. Herinneringen aan zijn tijd in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en aan zijn latere militaire dienst in Nederlands-Indië komen daarbij pijnlijk terug.

De roman, die in juni van dit jaar verscheen, speelt zich af in drie tijdlagen. De Nooij verbindt het verzet op de Zuidwest-Veluwe tijdens de Tweede Wereldoorlog met de bloedige onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië en de confrontatie met een familiegeheim in het heden. Zo ontstaat een verhaal over trouw en verraad, liefde en loyaliteit, maar ook over de prijs van jarenlang zwijgen.

Van Ede naar Nederlands-Indië

Centraal staat Herman Beekhuizen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is hij actief in het verzet op de Zuidwest-Veluwe. De roman verweeft zijn persoonlijke verhaal met historische gebeurtenissen die zich ook daadwerkelijk in en rond Ede hebben afgespeeld.

Zo komen het bombardement op Ede, sabotageacties en de spoorlijn Utrecht-Arnhem aan bod. Ook Operatie Pegasus I speelt een belangrijke rol. Na de Slag om Arnhem wisten Nederlandse verzetsmensen in oktober 1944 meer dan honderd geallieerde militairen, die achter de Duitse linies waren achtergebleven, via de Zuidwest-Veluwe en de Rijn naar bevrijd gebied te brengen. De geschiedenis van het Edese verzet vormt daarmee een belangrijk fundament onder het verhaal.

Na de oorlog krijgt Herman een andere rol. Hij wordt militair en vertrekt naar voormalig Nederlands-Indië. Daar belandt hij in een totaal andere werkelijkheid: de strijd rond de Indonesische onafhankelijkheid. De vanzelfsprekendheid van goed en fout, die in het verzet zo duidelijk lijkt, wordt daar veel ingewikkelder.

Juist die overgang vormt een van de centrale thema's van Ontspiegeld. De man die zich tijdens de oorlog als verzetsman aan de goede kant van de geschiedenis zag staan, wordt later geconfronteerd met keuzes die hij vanuit zijn latere leven anders gaat bekijken.

Wat herinneren we ons werkelijk?

De roman gaat daarmee niet alleen over oorlog, maar ook over herinnering. De Nooij stelt de betrouwbaarheid van herinneringen nadrukkelijk ter discussie. De openingszin van het boek luidt: ‘Herinneringen aan gebeurtenissen die nooit hebben plaatsgevonden zijn het hardnekkigst om uit te wissen.’

Die zin is veelzeggend voor de manier waarop het verhaal is opgebouwd. Herman kijkt terug op gebeurtenissen die tientallen jaren eerder plaatsvonden. Maar wat iemand zich herinnert, is niet noodzakelijk hetzelfde als wat er werkelijk is gebeurd.

Ook de manier waarop de roman is opgebouwd, benadrukt dat gegeven. De hoofdpersoon kan zijn keuzes uiteindelijk pas na zijn dood onder ogen zien. Tegelijkertijd probeert zijn zoon zijn vader beter te begrijpen. Daardoor wordt Ontspiegeld ook een verhaal over een vader en een zoon en over wat kinderen wel en niet weten van het leven van hun ouders.

Ede als decor

Voor lezers uit Ede en omgeving is het boek extra herkenbaar. De Nooij werd in 1951 in Ede geboren en gebruikt de stad en de Zuidwest-Veluwe niet alleen als achtergrond, maar als onderdeel van het verhaal. De spoorlijn, het Edese verzet en de gebeurtenissen rond Operatie Market Garden en Pegasus maken deel uit van de wereld waarin Herman opgroeit.

Daarmee sluit het boek aan bij de groeiende belangstelling voor de lokale oorlogsgeschiedenis. Bekende plaatsen krijgen in de roman een andere betekenis doordat ze worden verbonden met de fictieve personages.

De historische gebeurtenissen zijn daarbij geen doel op zichzelf. De Nooij gebruikt ze om de persoonlijke keuzes van zijn hoofdpersoon invoelbaar te maken. Wat doe je wanneer je moet kiezen tussen loyaliteit en veiligheid? Wanneer zwijgen verstandiger lijkt dan spreken? En hoe kijk je daar tientallen jaren later op terug?

Historie en fictie

Ontspiegeld is een historische roman met biografische elementen. De gebeurtenissen en personages vormen samen een fictief verhaal, maar de auteur baseert belangrijke onderdelen op historische gebeurtenissen. De belangstelling voor geschiedenis, economie en geopolitiek loopt als een rode draad door het werk van De Nooij.

De auteur studeerde economie en bedrijfskunde en werkte tot 2005 in het bedrijfsleven. In 2019 verscheen zijn eerste boek, de corporate thriller Tango van Bedrog. Met Ontspiegeld maakt hij een duidelijke overstap naar de historische roman.

De Nooij heeft daarbij veel aandacht besteed aan de historische context. Op zijn auteurswebsite staan naast informatie over het boek ook blogs, foto's, filmpjes en muziek die aansluiten bij verschillende hoofdstukken. De website bevat volgens de auteur ongeveer negentig foto's, filmpjes en muziekfragmenten die de lezer meer achtergrond bij het verhaal geven.

Een spiegel zonder vertrouwde reflectie

De titel Ontspiegeld verwijst naar het belangrijkste thema van de roman. Een spiegel geeft normaal gesproken een vertrouwd beeld van jezelf. Maar wat gebeurt er wanneer die spiegel wordt weggehaald of wanneer het beeld dat je van jezelf hebt niet meer overeenkomt met het verleden?

Herman Beekhuizen wordt gedwongen zijn eigen geschiedenis opnieuw te bekijken. Zijn zoon krijgt op zijn beurt de mogelijkheid om zijn vader beter te leren kennen. Daarmee gaat het boek uiteindelijk niet alleen over de Tweede Wereldoorlog of de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, maar over de vraag hoe mensen omgaan met hun eigen verleden.

Trouw en verraad liggen soms dicht bij elkaar. Net als liefde en schuld, vriendschap en loyaliteit. Wat iemand in een oorlog doet, kan tientallen jaren later nog doorwerken in een familie.

Dat maakt Ontspiegeld tot een roman waarin grote historische gebeurtenissen en een persoonlijk familieverhaal bij elkaar komen. Het verleden is voorbij, maar de gevolgen ervan blijken dat allerminst te zijn.

Ontspiegeld van Pieter de Nooij verscheen op 10 juni 2026. Het boek telt 304 pagina's en heeft ISBN 9789465335629.

Meer informatie over de roman, de historische achtergronden en het werk van Pieter de Nooij is te vinden op de auteurswebsite van Pieter de Nooij: pieterdenooij.nl

Een interview met Pieter de Nooij over zijn roman staat hier: